Lý thuyết
Đọc kỹ để nắm cấu trúc + cách dùng.
Câu tiếng Đức ngắn nhất có hai phần: ai và làm gì. Phần "ai" thường là một đại từ như ich, du, er. Phần "làm gì" là động từ, và đuôi động từ đổi theo người đó.
Tiếng Việt: động từ không đổi
Tôi sống ở Hà Nội.sống
Bạn sống ở Hà Nội.vẫn là sống
Tiếng Đức: đuôi động từ đổi theo người
Ich wohne in Hanoi. Tôi sống ở Hà Nội.
Du wohnst in Hanoi? Er wohnt auch dort. Bạn sống ở Hà Nội à? Anh ấy cũng sống ở đó.
Cùng là wohnen (sống), nhưng ich đi với wohne, du đi với wohnst, er đi với wohnt.
1Chín đại từ nhân xưng
Đại từ nhân xưng đứng thay cho tên người hoặc vật, và thường làm chủ ngữ của câu. Dạng chủ ngữ này gọi là Nominativ (cách 1). Tiếng Đức có chín đại từ cần thuộc:
- Ich lerne Deutsch.Tôi học tiếng Đức.
- Er kommt aus Vietnam.Anh ấy đến từ Việt Nam.
- Das Kind spielt. Es spielt im Garten.Đứa bé chơi. Nó chơi trong vườn. Kind là giống trung nên thay bằng es.
- Wir lernen zusammen.Chúng tôi học cùng nhau.
2sie, sie hay Sie?
Ba chữ này viết gần giống nhau nhưng nghĩa khác hẳn. Có hai dấu hiệu để phân biệt: chữ hoa và đuôi động từ.
Chữ Sie đứng đầu câu
Chữ đầu câu luôn viết hoa, nên Sie ở đầu câu có thể là bất kỳ ai trong ba. Lúc đó nhìn đuôi động từ và ngữ cảnh: Sie kommt (đuôi -t) chỉ có thể là "cô ấy đến". Kommen Sie aus Vietnam? nói với người lạ là "Ông/bà đến từ Việt Nam phải không?".
3Khi nào dùng du, khi nào dùng Sie?
Tiếng Việt có nhiều cách xưng hô, tiếng Đức chỉ có hai lựa chọn khi nói với một người: du (thân mật) hoặc Sie (lịch sự). Chọn sai sẽ bị coi là suồng sã hoặc xa cách.
du
thân mật, ngang hàng
- gia đình, bạn bè
- trẻ em
- bạn cùng lớp, đồng nghiệp đã đồng ý xưng du
Wie heißt du? Bạn tên là gì?
Sie
lịch sự, giữ khoảng cách
- người lạ, người lớn tuổi
- nhân viên cơ quan, đại sứ quán
- giáo viên, bác sĩ, người phỏng vấn
Wie heißen Sie? Ông/bà tên là gì?
Guten Tag. Wie heißen Sie? Chào chị. Chị tên là gì?
Ich heiße Lan Nguyen. Tôi tên là Lan Nguyễn.
Woher kommen Sie, Frau Nguyen? Chị Nguyễn đến từ đâu?
4Chia động từ có quy tắc theo gốc và đuôi
Präsens là thì hiện tại. Thì này dùng cho việc đang xảy ra, thói quen và thông tin hiện tại. Từ điển ghi động từ ở dạng nguyên mẫu, đuôi -en. Muốn dùng trong câu, làm hai bước như hình dưới.
wohnen nghĩa là sống, cư trú.
Phần gốc wohn- giữ nguyên với mọi người.
Du wohnst in Berlin. Bạn sống ở Berlin.
Làm như vậy với cả sáu chủ ngữ, ta có bảng chia của wohnen. Phần tô vàng là đuôi:
wohnen gốc: wohn-
| ich | wohne | tôi sống |
|---|---|---|
| du | wohnst | bạn sống |
| er / sie / es | wohnt | anh ấy / cô ấy / nó sống |
| wir | wohnen | chúng tôi sống |
| ihr | wohnt | các bạn sống |
| sie / Sie | wohnen | họ / ông bà sống |
Có ba điều dễ nhớ trong bảng: wir, sie và Sie giống hệt dạng nguyên mẫu. er/sie/es và ihr cùng đuôi -t. Chỉ du có đuôi hai chữ -st.
Rất nhiều động từ A1 chia theo đúng mẫu này:
kommen: đến
ich komme · du kommst · er kommt
Wir kommen aus Hanoi.
Chúng tôi đến từ Hà Nội.
lernen: học
ich lerne · du lernst · er lernt
Du lernst schnell.
Bạn học nhanh.
spielen: chơi
ich spiele · du spielst · er spielt
Sie spielt gern Tennis.
Cô ấy thích chơi quần vợt.
machen: làm
wir machen · ihr macht · sie machen
Was macht ihr heute?
Hôm nay các bạn làm gì?
Gõ dạng đúng của động từ trong ngoặc. Bấm Enter để sang câu sau.
Du in Hamburg. wohnen
Wir Deutsch. lernen
Herr Wagner aus Köln. kommen
Ihr Fußball. spielen
Ich eine Pause. machen
5Hai luật chính tả cần nhớ
Có hai nhóm động từ cần sửa đuôi một chút để dễ đọc. Bảng dưới đặt hai động từ mẫu cạnh nhau, phần tô đỏ là chỗ khác với mẫu chung.
| arbeiten (làm việc) | heißen (tên là) | |
| ich | arbeite | heiße |
| du | arbeitest | heißt |
| er / sie / es | arbeitet | heißt |
| wir | arbeiten | heißen |
| ihr | arbeitet | heißt |
| sie / Sie | arbeiten | heißen |
Gốc tận cùng -t, -d
chèn -e- trước đuôi -st và -t
- arbeiten: du arbeitest, er arbeitet
- warten (chờ): du wartest
- finden (tìm thấy): er findet
- kosten (có giá): es kostet
Er arbeitet heute. Hôm nay anh ấy làm việc.
Gốc tận cùng -s, -ß, -z
với du chỉ thêm -t, không thêm -st
- heißen: du heißt
- tanzen (nhảy, khiêu vũ): du tanzt
- reisen (đi du lịch): du reist
- sitzen (ngồi): du sitzt
Du heißt Lan, oder? Bạn tên là Lan phải không?
Lỗi hay gặp
Du arbeitst heute.
Du arbeitest heute.
Du heißst Lan.
Du heißt Lan.
"arbeitst" và "heißst" có nhiều phụ âm dồn lại, đọc rất khó. Hai luật trên sinh ra để tránh chuyện đó.
6Tự kiểm tra câu trong ba bước
- Tìm chủ ngữ. Ai làm hành động?
- Đổi chủ ngữ thành đại từ. Một người đàn ông là er, một người phụ nữ là sie, nhiều người là sie (họ), người mình xưng hô lịch sự là Sie.
- Chọn đuôi theo đại từ đó. Nhớ hai luật chính tả ở phần 5.
Frau Mai lernt Deutsch. Chị Mai học tiếng Đức.
1 Chủ ngữ: Frau Mai
2 Frau Mai là một người phụ nữ, tức sie.
3 sie (cô ấy) đi với đuôi -t: lernt.
Frau Mai, Sie lernen schnell! Chị Mai, chị học nhanh quá!
1 Chủ ngữ: Sie. Người nói đang nói thẳng với chị Mai.
2 Đây là Sie lịch sự, viết hoa.
3 Sie đi với đuôi -en: lernen.
7Thử ngay
Chọn dạng đúng.
Herr Schmidt, woher ___ Sie?
Meine Schwester ___ in Leipzig.
Du ___ viel.
Wie ___ du?
Lan und Minh ___ zusammen.
Bạn hỏi bạn cùng lớp: Woher ___ du?
Ví dụ 6
Quan sát cách dùng trong câu thực tế.
-
Ich heiße Minh.
Tôi tên là Minh.
Chủ ngữ ich đi với heißen ở dạng heiße.
-
Du wohnst mit deiner Familie.
Bạn sống cùng gia đình của bạn.
Dùng du với người thân, bạn bè; wohnen nhận đuôi -st.
-
Er kommt aus Vietnam.
Anh ấy đến từ Việt Nam.
Er đi với kommen nhận đuôi -t: kommt.
-
Sie arbeitet heute.
Cô ấy làm việc hôm nay.
Sie = cô ấy đi với đuôi -t; gốc arbeit- tận cùng -t nên có thêm -e-: arbeitet.
-
Ihr spielt mit den Kindern.
Các bạn chơi với các em nhỏ.
Ihr đi với spielen nhận đuôi -t: spielt.
-
Frau Hoa, Sie kommen morgen zur Botschaft.
Thưa bà Hoa, bà đến đại sứ quán vào ngày mai.
Sie viết hoa là cách xưng hô lịch sự; động từ dùng đuôi -en: kommen.
Lỗi thường gặp 4
Tránh ngay từ đầu để khỏi mất điểm.
Muốn luyện thêm chủ điểm này?
15 câu trắc nghiệm, điền chỗ trống và viết lại, chấm ngay sau mỗi câu.

