Lý thuyết
Đọc kỹ để nắm cấu trúc + cách dùng.
Danh từ tiếng Đức gần như luôn có một từ nhỏ đứng trước: der, die, das, ein, eine hoặc kein. Từ nhỏ đó là mạo từ. Mạo từ cho biết giống của danh từ và cho biết người nghe đã biết vật đó hay chưa.
Tiếng Việt: một chữ "cái" cho mọi đồ vật
cái bàn, cái đèncùng là "cái"
cái giườngvẫn là "cái"
Tiếng Đức: ba đồ vật, ba mạo từ khác nhau
der Tisch, die Lampe, das Bett. Cái bàn, cái đèn, cái giường.
Tiếng Việt nói "cái" cho cả ba. Tiếng Đức chia danh từ thành ba giống, mỗi giống một mạo từ: der, die, das.
1Mỗi danh từ có một giống
Trong tiếng Đức, mỗi danh từ thuộc một trong ba giống: giống đực (maskulin), giống cái (feminin) và giống trung (neutral). Giống đực đi với der, giống cái đi với die, giống trung đi với das. Danh từ tiếng Đức luôn viết hoa chữ cái đầu, ở bất kỳ vị trí nào trong câu.
Trong bài này, màu xanh dương là giống đực, màu đỏ hồng là giống cái, màu xanh lá là giống trung. Nhìn căn phòng dưới đây:
- der Tisch, der Stuhlcái bàn, cái ghế
- die Lampe, die Uhrcái đèn, cái đồng hồ
- das Bett, das Fenster, das Buchcái giường, cái cửa sổ, cuốn sách
Giống của từ không theo nghĩa của từ
Đây là giống ngữ pháp. Cái bàn không phải đàn ông, nhưng der Tisch là giống đực. Bộ thìa, dĩa, dao trên bàn ăn có đủ ba giống: der Löffel (cái thìa), die Gabel (cái dĩa), das Messer (con dao).
Cô bé là con gái, nhưng das Mädchen lại là giống trung. Phần 7 giải thích vì sao.
Không có quy tắc nào đoán đúng giống cho mọi danh từ. Vì vậy học từ mới phải học luôn mạo từ.
Học thiếu
chỉ ghi danh từ
- Bruder
- Schwester
- Kind
Khi nói, không biết chọn der, die hay das.Phải tra lại từ điển.
Học đủ
ghi danh từ cùng mạo từ
- der Bruder (anh, em trai)
- die Schwester (chị, em gái)
- das Kind (đứa trẻ)
der Bruder, die Schwester, das Kind Đọc to cả cụm khi học.
Mẹo ghi vở: viết từ giống đực bằng bút xanh dương, giống cái bằng bút đỏ, giống trung bằng bút xanh lá. Sau một thời gian, nhìn màu là nhớ giống.
2Mạo từ xác định der, die, das
der, die, das gọi là mạo từ xác định. Dùng khi cả người nói và người nghe đều biết đang nói về người hay vật nào. Tiếng Việt diễn đạt ý này bằng "cái ... này", "cái ... đó", hoặc không cần thêm từ nào.
| Giống | Số ít | Nghĩa | Số nhiều |
|---|---|---|---|
| Giống đực | der Vater | người cha | die Väter |
| Giống cái | die Mutter | người mẹ | die Mütter |
| Giống trung | das Kind | đứa trẻ | die Kinder |
Dù danh từ thuộc giống nào, số nhiều luôn dùng die. Danh từ cũng đổi dạng ở số nhiều (Vater thành Väter, Kind thành Kinder). Cách đổi học kỹ ở chủ điểm 5.
Mạo từ xác định dùng cho vật đang ở trước mặt, vật đã nhắc tới, hoặc vật cả hai người cùng biết:
- Der Tisch ist neu.der TischCái bàn (này) mới.
- Die Lampe ist schön.die LampeCái đèn (này) đẹp.
- Das Bett ist groß.das BettCái giường (này) to.
- Wo ist der Bahnhof?der BahnhofNhà ga ở đâu? Người hỏi muốn nói nhà ga của thành phố này, ai cũng biết.
- Die Kinder spielen.die KinderBọn trẻ đang chơi.
Nhắc lại danh từ bằng er, sie, es
Khi nhắc lại một danh từ vừa nói, tiếng Đức thay bằng đại từ cùng giống: der thành er, die thành sie, das thành es. Với đồ vật cũng vậy. Tiếng Việt nói "nó" cho mọi vật, nên người Việt hay dùng es cho tất cả.
- Der Tisch ist neu. Er ist groß.Cái bàn mới. Nó to.
- Die Wohnung ist neu. Sie ist schön.Căn hộ mới. Nó đẹp.
- Das Buch ist gut. Es ist neu.Cuốn sách hay. Nó mới.
3Mạo từ không xác định ein, eine
ein, eine gọi là mạo từ không xác định, nghĩa gần với "một" trong tiếng Việt. Dùng khi nhắc tới một người hoặc vật lần đầu, người nghe chưa biết là cái nào.
- Giống đực và giống trung dùng ein. ein Tisch, ein Bett.
- Giống cái dùng eine. eine Lampe.
- Số nhiều không có ein. Danh từ số nhiều đứng một mình: Tische.
Giống đực
der→derein
Das ist ein Tisch.
Giống cái
die→dieeine
Das ist eine Lampe.
Giống trung
das→dasein
Das ist ein Bett.
Số nhiều
không dùng ein
Das sind Tische.
- Das ist ein Stuhl.der StuhlĐây là một cái ghế.
- Das ist eine Uhr.die UhrĐây là một cái đồng hồ.
- Das ist ein Fenster.das FensterĐây là một cái cửa sổ.
- Das sind Tische.die TischeĐây là những cái bàn. Số nhiều không có ein, động từ sein chia thành sind.
Mẹo nhớ eine
die và eine cùng tận cùng bằng chữ e. Danh từ đi với die thì đi với eine. Danh từ đi với der hoặc das thì đi với ein.
Lỗi hay gặp
Das ist ein Tasche.
Das ist eine Tasche.
Tasche (cái túi) là giống cái, die Tasche, nên dùng eine.
Das sind ein Tische.
Das sind Tische.
ein nghĩa là "một", nên không đứng trước danh từ số nhiều.
4Lần đầu dùng ein, nhắc lại dùng der
Trong một đoạn hội thoại, một vật thường được nhắc tới nhiều lần. Lần đầu, người nghe chưa biết vật đó, nên dùng ein / eine. Từ lần thứ hai, cả hai đã biết, nên dùng der / die / das. Xem Lan hỏi Anna về tấm ảnh:
Was ist das? Cái gì đây?
Das ist ein Hund. Đây là một con chó. Lần đầu nhắc tới.
Wie heißt der Hund? Con chó (đó) tên là gì? Lan đã biết con chó nào.
Der Hund heißt Bello. Er ist sehr lieb. Con chó tên là Bello. Nó rất ngoan.
ein, eine
mạo từ không xác định
- nhắc tới lần đầu
- người nghe chưa biết cái nào
- nghĩa gần với "một"
Hier ist eine Apotheke. Ở đây có một hiệu thuốc.
der, die, das
mạo từ xác định
- đã nhắc tới trước đó
- cả hai người cùng biết cái nào
- nghĩa gần với "cái ... đó, cái ... này"
Die Apotheke ist neu. Hiệu thuốc đó còn mới.
Gõ mạo từ đúng vào chỗ trống. Chữ nhỏ cho biết giống của danh từ và đây là lần nhắc thứ mấy. Bấm Enter để sang câu sau.
Das ist Kuli. der Kuli, lần đầu
Kuli ist neu. nhắc lại
Das ist Tasche. die Tasche, lần đầu
Tasche ist teuer. nhắc lại
Hier ist Formular. das Formular, lần đầu
Formular ist lang. nhắc lại
5Phủ định danh từ bằng kein
Muốn nói "không phải là một...", "không có...", tiếng Đức dùng kein trước danh từ. Tiếng Việt chỉ thêm chữ "không", nên người Việt hay dịch thành nicht. Với danh từ đi cùng ein / eine, phải dùng kein.
kein là ein thêm chữ k ở đầu. Vì vậy đuôi của kein giống hệt đuôi của ein:
Ist das ein Hund? Đây là một con chó à?
Nein, das ist kein Hund. Das ist eine Katze. Không, đây không phải con chó. Đây là một con mèo.
- Das ist kein Stuhl. Das ist ein Sofa.Đây không phải cái ghế. Đây là một cái ghế sofa.
- Das ist keine Uhr.Đây không phải cái đồng hồ.
- Das ist kein Buch. Das ist ein Heft.Đây không phải cuốn sách. Đây là một cuốn vở.
- Das sind keine Tische.Đây không phải những cái bàn.
Lỗi hay gặp
Das ist keine Tisch.
Das ist kein Tisch.
Tisch là giống đực. Giống đực dùng ein nên phủ định là kein, không có -e. keine chỉ dùng cho giống cái và số nhiều.
Câu có der, die, das (vật đã xác định) thì phủ định bằng nicht. Cách dùng nicht và kein học đầy đủ ở chủ điểm 8.
6Sau haben, giống đực đổi thành einen và keinen
Động từ haben (có) đã học ở chủ điểm 2. Danh từ đứng sau haben là vật "được có". Vật đó đứng ở cách 4 (Akkusativ). Ở cách 4, chỉ giống đực đổi: ein thành einen, kein thành keinen. Giống cái, giống trung và số nhiều giữ nguyên.
Mục tiêu của bài này là nhận ra dạng einen, keinen khi gặp. Chủ điểm 6 học kỹ cách 4 với nhiều động từ khác.
Das ist ...
sau sein: giữ nguyên ein, kein
- ein Kuli
- kein Kuli
Das ist ein Kuli. Đây là một cái bút bi.
Ich habe ...
sau haben: giống đực thêm -en
- einen Kuli
- keinen Kuli
Ich habe keinen Kuli. Tôi không có bút bi.
- Ich habe einen Bruder.der BruderTôi có một anh trai (em trai). Giống đực nên ein thành einen.
- Ich habe eine Schwester.die SchwesterTôi có một chị gái (em gái). Giống cái giữ nguyên eine.
- Ich habe kein Kind.das KindTôi không có con. Giống trung giữ nguyên kein.
- Haben Sie Kinder? Nein, ich habe keine Kinder.die KinderÔng/bà có con không? Không, tôi không có con. Số nhiều luôn là keine.
- Ich habe keine Geschwister.die GeschwisterTôi không có anh chị em nào. Geschwister là danh từ số nhiều.
Lỗi hay gặp
Ich habe nicht Bruder.
Ich habe keine Bruder.
Ich habe keinen Bruder.
Phủ định danh từ dùng kein, không dùng nicht. Bruder là giống đực, đứng sau haben, nên kein thành keinen. keine chỉ dành cho giống cái và số nhiều.
7Đoán giống qua đuôi từ
Phần lớn danh từ phải học thuộc kèm mạo từ. Tuy vậy, một số đuôi từ cho biết chắc chắn giống của danh từ. Gặp các đuôi dưới đây thì không cần đoán:
- Die Wohnung ist klein.Căn hộ nhỏ.
- Die Lehrerin heißt Frau Becker.Cô giáo tên là Becker.
- Das Mädchen heißt Hoa.Cô bé tên là Hoa.
- Das Brötchen ist frisch.Ổ bánh mì này còn tươi.
-chen và -lein làm vật nhỏ đi
Thêm -chen hoặc -lein vào danh từ thì được "vật nhỏ, đáng yêu". Từ mới luôn là das, dù từ gốc là der hay die. Nguyên âm a, o, u thường thêm hai chấm: die Katze (con mèo) thành das Kätzchen (mèo con), das Buch thành das Büchlein.
Vì vậy das Mädchen (cô bé) là giống trung. Giống của từ do đuôi -chen quyết định.
Thêm một điều hay đúng: người nam thường là der, người nữ thường là die. der Mann, die Frau, der Lehrer, die Lehrerin, der Arzt, die Ärztin. Ngoại lệ hay gặp: das Kind, das Mädchen.
8Thử ngay
Chọn mạo từ đúng. Chữ nhỏ bên cạnh cho biết giống của danh từ.
Das ist ___ Lampe. die Lampe
Das ist ein Hund. ___ Hund heißt Bello. der Hund
Das ist ___ Buch. das Buch
Ist das ein Stuhl? Nein, das ist ___ Stuhl. der Stuhl
___ Zeitung ist neu. đoán theo đuôi
___ Mädchen heißt Hoa. đoán theo đuôi
Das sind ___ Tische. Das sind Stühle. die Tische
Ich habe ___ Bruder. der Bruder
Ví dụ 6
Quan sát cách dùng trong câu thực tế.
-
Ich habe einen Bruder und eine Schwester.
Tôi có một anh/em trai và một chị/em gái.
einen dùng cho der Bruder ở Akkusativ sau haben; eine dùng cho die Schwester (không đổi).
-
Das ist meine Mutter. Sie heißt Lan.
Đây là mẹ tôi. Mẹ tên là Lan.
Nhắc lại người vừa nói tới, tiếng Đức dùng đại từ theo giống: die Mutter → sie (không lặp "die Mutter").
-
Ich habe kein Kind.
Tôi không có con.
das Kind là giống trung nên phủ định dùng kein (không đổi dạng ở Akkusativ với giống trung).
-
Haben Sie Kinder? – Nein, ich habe keine Kinder.
Ông/bà có con không? – Không, tôi không có con.
Số nhiều phủ định luôn dùng keine, bất kể giống của danh từ số ít.
-
Das ist ein Formular für die Familienzusammenführung.
Đây là một mẫu đơn cho việc đoàn tụ gia đình.
ein dùng vì das Formular là giống trung và đang nhắc đến lần đầu (chưa xác định).
-
Ich habe keinen Pass dabei.
Tôi không mang hộ chiếu theo.
der Pass là giống đực, nên ở Akkusativ sau haben phủ định phải đổi thành keinen.
Lỗi thường gặp 4
Tránh ngay từ đầu để khỏi mất điểm.
Muốn luyện thêm chủ điểm này?
15 câu trắc nghiệm, điền chỗ trống và viết lại, chấm ngay sau mỗi câu.