Động từ sein và haben (thì hiện tại)

sein (là, ở) và haben (có) là hai động từ dùng nhiều nhất ở A1. Tự giới thiệu, khai hồ sơ, nói về gia đình đều cần đến chúng. Cả hai không chia theo mẫu gốc + đuôi của bài 1, nên phải học thuộc.

1sein phải học thuộc cả sáu dạng

Ở bài 1, động từ chia theo công thức gốc + đuôi: wohn + e, wohn + st, wohn + t. sein không có phần gốc chung như vậy. Sáu dạng của sein trông gần như không liên quan đến nhau, nên cách duy nhất là thuộc lòng từng dạng.

Để dễ thuộc, chia sáu dạng thành ba nhóm:

• Ich bin Lan.Tôi là Lan.
• Du bist sehr nett.Bạn rất tốt bụng.
• Frau Becker ist Lehrerin.Cô Becker là giáo viên. Frau Becker là một người phụ nữ, tức sie, nên dùng ist.
• Wir sind in Berlin.Chúng tôi đang ở Berlin.
• Ihr seid pünktlich.Các bạn đến đúng giờ.
• Lan und Minh sind Freunde.Lan và Minh là bạn. Hai người là sie (họ), nên dùng sind.

2haben chỉ khác mẫu ở du và er/sie/es

haben gần theo mẫu của bài 1: bỏ -en được gốc hab-, rồi thêm đuôi -e, -st, -t, -en, -t, -en. Chỉ có hai chỗ khác: với du và er/sie/es, chữ b của gốc biến mất.

Học hai động từ cùng lúc theo bảng dưới. Đọc to từng hàng: ich bin, ich habe; du bist, du hast...

3Dùng sein để nói tên, quê, nghề, tuổi

Trước khi đi vào từng trường hợp, xem tổng quát việc của hai động từ. Phần này học sein, phần 4 và 5 học haben.

Khi tự giới thiệu, khai hồ sơ hay phỏng vấn visa đoàn tụ, thông tin về bản thân đều nói bằng sein. Mỗi dòng trên tờ khai dưới đây thành một câu với Ich bin.

• Minh ist Student.der StudentMinh là sinh viên.
• Lan ist Studentin.die StudentinLan là sinh viên (nữ).
• Herr Wagner ist Lehrer.der LehrerThầy Wagner là giáo viên.

• Ich bin aus Vietnam.Tôi đến từ Việt Nam.
• Ich komme aus Vietnam.Tôi đến từ Việt Nam. Câu này dùng động từ kommen (đến).

Tình trạng hôn nhân có ba từ hay gặp trên giấy tờ: ledig (độc thân), verheiratet (đã kết hôn), geschieden (đã ly hôn). sein còn dùng để nói ai đó đang ở đâu và thế nào:

• Wir sind verheiratet.Chúng tôi đã kết hôn.
• Ich bin zu Hause.Tôi đang ở nhà.
• Sie ist müde.Cô ấy mệt.
• Die Wohnung ist groß.Căn hộ rộng.

4Dùng haben để nói mình có gì

haben nghĩa là "có". Dùng khi nói về người thân, nhà cửa, đồ vật, giấy tờ và thời gian.

Hỏi chuyện gia đình ở lớp tiếng. Câu hỏi về anh chị em, con cái dùng haben. Tuổi và tình trạng hôn nhân vẫn dùng sein:

5Đói, khát, sốt cũng dùng haben

Tiếng Việt nói "tôi đói", "tôi khát", không có động từ nào. Tiếng Đức nói giống như "tôi có cơn đói": Ich habe Hunger. Năm từ trong hình là danh từ (viết hoa), nên đi với haben.

So sánh với các từ chỉ cảm giác đi với sein. Có một cách nhận biết khá chắc: tính từ viết thường đi với sein, danh từ viết hoa đi với haben.

6Câu hỏi có hay không đưa động từ lên đầu

Tiếng Việt hỏi bằng cách thêm "có... không": Bạn có mệt không? Tiếng Đức không thêm từ nào. Câu hỏi chỉ đổi chỗ: động từ chia đứng lên đầu câu, chủ ngữ lùi ra sau.

Sơ đồ dưới đặt ba kiểu câu cạnh nhau. Ô vàng là động từ chia:

7Sie lịch sự chia như sie (họ)

Sie viết hoa (ông, bà, anh, chị) luôn chia giống sie số nhiều (họ): Sie sind, Sie haben. Ở cơ quan, đại sứ quán, buổi phỏng vấn hay trên tờ khai, người ta dùng Sie. Với bạn bè, người thân thì dùng du, chia riêng: du bist, du hast.

• Anna ist sieben Jahre alt. Sie hat ein Fahrrad.Anna bảy tuổi. Cô bé có một chiếc xe đạp. Sie ở đây là cô bé, nên dùng hat.

8Thử ngay