Perfekt nâng cao: động từ tách, không tách, đuôi -ieren và động từ hỗn hợp

Ở A1 bạn đã học khung câu Perfekt và hai mẫu Partizip II: gemacht (ge + gốc + t) và gesehen, getrunken (ge + gốc + en, nhiều từ đổi nguyên âm). Bài này học bốn nhóm động từ có Partizip II khác hai mẫu đó: động từ tách, tiền tố không tách, đuôi -ieren và động từ hỗn hợp.

1Ôn nhanh khung câu Perfekt

Câu Perfekt có hai phần động từ. haben hoặc sein chia theo chủ ngữ, đứng ở vị trí 2. Partizip II đứng ở cuối câu. Thời gian, tân ngữ, nơi chốn nằm giữa. Hai phần này tạo thành khung câu (Satzklammer). Mọi Partizip II trong bài này đều đứng ở cuối khung.

Hai mẫu Partizip II đã học ở A1:

Đa số động từ dùng haben. Động từ chỉ di chuyển từ nơi này đến nơi khác hoặc thay đổi trạng thái thì dùng sein. Phần 6 nói kỹ hơn với động từ có tiền tố.

2Động từ tách có ge ở giữa

Động từ tách (chủ điểm 10 của A1) có tiền tố như an, auf, aus, ein, ab, mit, zu, um, fern. Ở Perfekt, ge chen vào giữa tiền tố và phần động từ. Cách làm: lấy Partizip II của động từ gốc, đặt tiền tố lên trước, viết liền thành một chữ.

• Ich habe die Kinder vom Kindergarten abgeholt.Tôi đã đón các con ở nhà trẻ.
• Haben Sie das Formular schon ausgefüllt?Ông/bà đã điền tờ khai chưa?
• Wir sind letzten Monat umgezogen.Tháng trước chúng tôi đã chuyển nhà.

3Tiền tố không tách thì không có ge

Bảy tiền tố be-, ver-, er-, ent-, emp-, ge-, zer- không bao giờ tách khỏi động từ. Partizip II của những động từ này không thêm ge-, vì đầu từ đã có tiền tố. Phần đuôi vẫn theo động từ gốc: -t nếu gốc có quy tắc, -en nếu gốc bất quy tắc.

• Ich habe einen Brief von der Ausländerbehörde bekommen.Tôi đã nhận được một lá thư của Sở Ngoại kiều.
• Mein Ausbilder hat mir die Maschine erklärt.Người hướng dẫn học nghề đã giải thích cho tôi về cái máy.
• Lan hat die Prüfung bestanden.Lan đã thi đỗ. bestehen giống verstehen: bestanden.
• Die Ärztin hat mir eine Salbe empfohlen.Bác sĩ đã khuyên tôi dùng một loại thuốc mỡ.
• Der Film hat mir gut gefallen.Tôi rất thích bộ phim đó.

Nghe trọng âm để biết tiền tố có tách hay không. Tiền tố tách được nhấn giọng. Tiền tố không tách đọc nhẹ, giọng nhấn rơi vào phần gốc.

4Động từ đuôi -ieren không có ge

Động từ tận cùng bằng -ieren phần lớn mượn từ tiếng nước ngoài, nghĩa thường dễ đoán: studieren, telefonieren, reparieren. Partizip II của nhóm này không có ge-. Bỏ -en, thêm -t. Trọng âm luôn rơi vào -ie-: studIEren, telefonIEren.

• Ich habe gestern Abend mit meiner Familie in Vietnam telefoniert.Tối qua tôi đã gọi điện cho gia đình ở Việt Nam.
• Was ist passiert? Die Heizung hat nicht funktioniert.Đã xảy ra chuyện gì? Lò sưởi không chạy.
• Minh hat in Hanoi Informatik studiert.Minh đã học đại học ngành tin học ở Hà Nội.

5Động từ hỗn hợp đổi nguyên âm và thêm -t

Một nhóm nhỏ động từ mang đặc điểm của cả hai mẫu A1. Nguyên âm đổi như động từ bất quy tắc, nhưng đuôi là -t như động từ có quy tắc. Nhóm này gọi là động từ hỗn hợp (gemischte Verben). Có năm động từ hay gặp, cần học thuộc.

So sánh ba kiểu Partizip II có ge ở đầu:

• Ich habe Kuchen mitgebracht.Tôi đã mang theo bánh.
• Das habe ich nicht gewusst.Chuyện đó tôi không biết.
• Wir haben das Wochenende in Hamburg verbracht.Chúng tôi đã nghỉ cuối tuần ở Hamburg.
• Sie haben ihre Tochter Mai genannt.Họ đã đặt tên con gái là Mai.

Gom cả bài lại thành bốn câu hỏi. Hỏi theo thứ tự trước khi viết một Partizip II:

1. Có đuôi -ieren không? Có thì không thêm ge-: studiert.
2. Có tiền tố không tách không? (be-, ver-, er-, ent-, emp-, ge-, zer-) Có thì không thêm ge-: bezahlt, verstanden.
3. Có tiền tố tách không? (an, auf, aus, ein, ab, mit...) Có thì ge đứng giữa: angerufen, mitgebracht.
4. Còn lại thì ge- đứng đầu. Đuôi -t hay -en theo động từ gốc. Năm động từ hỗn hợp đổi nguyên âm và thêm -t.

6haben hay sein với động từ có tiền tố

Luật A1 vẫn đúng: di chuyển từ nơi này đến nơi khác hoặc đổi trạng thái thì dùng sein, còn lại dùng haben. Với động từ có tiền tố, xét nghĩa của cả động từ. Cùng gốc ziehen, nhưng umziehen (chuyển nhà) dùng sein, còn anziehen (mặc áo) dùng haben.

Mẹo kiểm tra: câu có tân ngữ cách 4 thì gần như luôn dùng haben. Cùng là fahren, câu thứ hai có tân ngữ meine Mutter nên đổi sang haben.

• Ich bin nach Hause gefahren.Tôi đã đi xe về nhà. Người nói tự di chuyển: sein.
• Ich habe meine Mutter nach Hause gefahren.Tôi đã chở mẹ về nhà. Có tân ngữ cách 4 meine Mutter: haben.
• Ich bin am Hauptbahnhof ausgestiegen.Tôi đã xuống tàu ở ga chính.

7Kể một ngày bằng Perfekt

Minh kể với đồng nghiệp chuyện hôm qua. Mỗi tranh là một động từ thuộc một nhóm trong bài. Màu chữ theo nhóm: xanh lá là động từ tách, xanh dương là tiền tố không tách, xám là đuôi -ieren, hồng là động từ hỗn hợp.

8Thử ngay